Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Antalya’da düzenlenen “İklime Dirençli Sağlık Sistemleri İçin Bilim ve Liderlik” başlıklı uluslararası etkinlikte TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker konuştu. Şeker, iklim krizinin aynı zamanda bir sağlık krizi olduğuna dikkat çekerek bilim akademilerinin politika süreçlerinde bağımsız danışmanlık, ulusal araştırma kapasitesinin güçlenmesi ve eşitlikçi uluslararası iş birlikleri yoluyla etkin rol alması gerektiğini ifade etti.
Etkinlik, 9 Kasım 2026 tarihinde Mavi Alan Türkiye Pavilyonu’nda gerçekleştirildi. Oturumun moderatörlüğünü ABD Ulusal Tıp Akademisi Başkanı Dr. Victor J. Dzau yürüttü. Panelde Şeker’in yanı sıra Brezilya Sağlık Bakanlığı’ndan Dr. Agnes Soares da Silva, Dünya Sağlık Örgütü’nden Dr. Maria Neira ve Endonezya Bilimler Akademisi Başkanı Prof. Dr. Daniel Murdiyarso konuşmacı olarak yer aldı.
Sağlık Riskleri Tek Sağlık Yaklaşımını Zorunlu Kılıyor
Şeker, sıcak hava dalgaları, kuraklıklar, seller ve orman yangınlarının insan sağlığını doğrudan etkilediğini, gıda ve su güvenliğini tehdit ettiğini ve bazı bulaşıcı hastalıkların yayılmasını artırdığını söyledi. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2000-2019 yılları arasında dünya genelinde her yıl yaklaşık 489 bin sıcaklıkla ilişkili ölüm yaşandı. Şeker, yaşlıların, çocukların, açık havada çalışanların ve kaynakları sınırlı toplulukların bu risklere karşı daha savunmasız olduğunu belirtti.
Şeker, “Tek Sağlık” yaklaşımının insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığının birlikte ele alınmasını gerektirdiğini vurguladı. Bu yaklaşımın yalnızca bir kavram olarak kalmaması, bakanlıkları, yerel yönetimleri, üniversiteleri ve bilim akademilerini bir araya getiren bir yönetişim modeline dönüşmesi gerektiğini ifade etti.
Bilim ve Politika Arasında Üç Temel Alan
Şeker, bilim akademilerinin katkısını üç başlıkta değerlendirdi. Birincisi, bağımsız bilimsel danışmanlığın politika yapım süreçlerine daha fazla dahil edilmesidir. Şeker, TÜBA’nın bu doğrultudaki çalışmalarına örnek olarak 2020 yılında yayımlanan “Türkiye’de İklim Değişikliği ve Halk Sağlığı Raporu”nu ve COP31 için hazırlanan “COP31 Eylem Gündemi Hedefleri: Sentez Raporu”nu gösterdi. Sentez raporunun iklime dirençli şehirler, elektrifikasyon, döngüsel ekonomi, iklim eğitimi ve iklim finansmanı dahil altı alanda öneriler sunduğu belirtildi.
İkincisi, önleyici sağlık hizmetlerinin ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesidir. Şeker, Türkiye’de TÜBA, TÜBİTAK ve TÜSEB’in bilimsel danışmanlık, araştırma finansmanı ve bilginin uygulamaya aktarılması alanlarındaki birbirini tamamlayan rollerine dikkat çekti.
Üçüncüsü, eşitlikçi uluslararası bilimsel iş birliğidir. Şeker, iklim kaynaklı sağlık risklerinin sınırları aştığını, ancak ülkelerin bu risklerle mücadele kapasitelerinin eşit olmadığını söyledi. Sürdürülebilir sağlık sistemlerinin dışarıdan hazır olarak alınamayacağını, yerel bilgi, kurumlar ve uzmanlıkla inşa edilmesi gerektiğini ifade etti.
Üç Somut Öneri
Moderatör Dr. Victor J. Dzau’nun, bilim akademilerinin düşük ve orta gelirli ülkelerde iklim ve sağlık politikalarındaki etkisini nasıl artırabileceği sorusuna yanıt veren Şeker, sağlık, tarım ve çevre bakanlıklarını bir araya getiren “Tek Sağlık” konseylerinin kurulmasını önerdi. Akademilerin bu konseylerin bilimsel sekreterliğini üstlenebileceğini belirtti. İkinci olarak, ülkelerin kendi koşullarını yansıtan bölgesel veri sistemleri ve araştırmacı kapasitesi geliştirmesi gerektiğini söyledi. Üçüncü olarak, düşük ve orta gelirli ülke araştırmacılarının uluslararası projelerde araştırma sorularını belirleyen eşit ortaklar olarak yer almasını istedi.
Şeker, “Kısacası: konseyler kurun, veri üretin, insanlara yatırım yapın. Akademiler, bu üç adımın hepsinde köprü görevi görebilir.” sözleriyle yanıtını tamamladı.
Başarı Korunan Hayatlarla Ölçülmeli
Panelin kapanışında Şeker, iklim-sağlık sorununun artık fark edilme aşamasından ölçülebilir sonuçlar üretme aşamasına geçilmesi gerektiğini söyledi. Bilim akademilerinin yalnızca rapor ve öneri hazırlamakla yetinmeyip hükümetlerin önceliklerini belirlemelerine, politikalarının etkisini değerlendirmelerine ve ilerlemeyi izlemelerine yardımcı olması gerektiğini ifade etti. Şeker, çalışmaların başarısının üretilen strateji sayısıyla değil, korunan hayatlar ve oluşturulan dirençle ölçülmesi gerektiğini belirtti.
